PREDLOG ZAKONA O IZMENI I DOPUNAMA ZAKONA O CRKVAMA I VERSKIM ZAJEDNICAMA - Tekst propisa
Član 1.
U Zakonu o crkvama i verskim zajednicama (“Službeni glasnik RS”, broj 36/06), član 35. menja se i glasi:
“Član 35.
Radi ostvarivanja obrazovno-vaspitnog rada, odnosno obavljanja delatnosti visokog obrazovanja u svim obrazovno-naučnim, odnosno obrazovno-umetničkim poljima, crkve i verske zajednice mogu osnivati i predškolske ustanove, osnovne škole, gimnazije, stručne i umetničke srednje škole i visokoškolske ustanove u skladu sa zakonom.”.
Član 2.
Posle člana 35. dodaju se naziv člana 35a i član 35a koji glase:
“Visokoškolske ustanove Srpske Pravoslavne Crkve
Član 35a
Imajući u vidu istorijsku ulogu Srpske Pravoslavne Crkve u razvoju obrazovanja, nauke, kulture i očuvanju duhovnog i nacionalnog identiteta srpskog naroda i Republike Srbije, Srpska Pravoslavna Crkva osniva poseban univerzitet, kao visokoškolsku ustanovu koja ima poseban društveni značaj.
Osnivač univerziteta iz stava 1. ovog člana zajedno sa Srpskom Pravoslavnom Crkvom može biti i pravno, odnosno fizičko lice, kao i Republika Srbija, na osnovu odluke Srpske Pravoslavne Crkve i drugih osnivača.
U slučaju iz stava 2. ovog člana međusobna prava i obaveze osnivača, osnivački udeli, način finansiranja i druga povezana pitanja uređuju se ugovorom između osnivača. U slučaju kada je jedan od osnivača Republika Srbija, ugovor se potpisuje sa Vladom, uz pribavljeno mišljenje ministarstva nadležnog za visoko obrazovanje.
Visokoškolska ustanova čiji je osnivač Srpska Pravoslavna Crkva ne dostavlja dokaz o osnivačkom kapitalu ili bankarskoj garanciji uz zahtev za početnu akreditaciju, odnosno prvu i svaku narednu akreditaciju visokoškolske ustanove i studijskih programa, odnosno za vršenje upisa studenata na akreditovane studijske programe.
Univerzitet iz stava 1. ovog člana i visokoškolska ustanova čiji su osnivači Republika Srbija i Srpska Pravoslavna Crkva, odnosno čiji je osnivač Srpska Pravoslavna Crkva, koja je u sastavu univerziteta iz stava 1. ovog člana, stiču sredstva za sprovođenje akreditovanih studijskih programa u okviru svoje delatnosti na osnovu ugovora koji visokoškolska ustanova zaključuje sa Vladom, po prethodno pribavljenom mišljenju ministarstva nadležnog za visoko obrazovanje.
Sredstva za finansiranje ustanova iz stava 5. ovog člana za sve namene za koje sredstva obezbeđuje osnivač u skladu sa zakonom kojim se uređuje visoko obrazovanje, obezbeđuju se u budžetu Republike Srbije.
Vlada donosi odluku o broju studenata za upis u prvu godinu akreditovanog studijskog programa koji se finansira iz budžeta Republike Srbije, za visokoškolsku ustanovu iz stava 5. ovog člana, odnosno dodatni broj studenata čije se studije finansiraju iz budžeta Republike Srbije za realizaciju afirmativnih mera.
U narednim godinama studija broj studenata iz stava 7. ovog člana visokoškolska ustanova može povećati za najviše 20% u odnosu na prethodnu godinu, u skladu sa odlukom nadležnog organa visokoškolske ustanove.
Studenti iz st. 7. i 8. ovog člana imaju ista prava i obaveze kao i studenti koji se finansiraju iz budžeta Republike Srbije na visokoškolskim ustanovama čiji je jedini osnivač Republika Srbija, u skladu sa zakonom kojim se uređuje visoko obrazovanje i studentski standard.
U cilju obavljanja naučnoistraživačke delatnosti od opšteg interesa i komercijalizacije rezultata naučnoistraživačkog ili um etničkoistraživačkog rada visokoškolska ustanova iz stava 5. ovog člana može biti osnivač naučnoistraživačke organizacije, u skladu sa zakonom.
Akreditovana naučnoistraživačka organizacija iz stava 10. ovog člana finansira se u skladu sa zakonom kojim se uređuje sistem nauke i istraživanja.
U cilju unapređenja praktičnih veština studenata, realizacije dualnog modela studija i razvoja saradnje sa privredom, visokoškolska ustanova iz stava 5. ovog člana može da obrazuje trening centar kao posebnu organizacionu jedinicu.
Odluku o obrazovanju trening centra donosi organ upravljanja visokoškolske ustanove iz stava 5. ovog člana.
Sredstva za obrazovanje i rad trening centra obezbeđuju se iz budžeta Republike Srbije u okviru sredstava namenjenih za rad visokoškolske ustanove iz stava 5. ovog člana, sopstvenih prihoda visokoškolske ustanove koja je obrazovala trening centar u smislu zakona kojim se uređuje visoko obrazovanje, sredstava osnivača visokoškolske ustanove, projekata, donacija i drugih izvora u skladu sa zakonom.
Poseban društveni značaj univerziteta iz stava 1. ovog člana ne utiče na ravnopravan pravni položaj drugih crkava i verskih zajednica, niti dovodi u pitanje njihovo pravo da osnivaju visokoškolske ustanove i ostvaruju prava u oblasti obrazovanja, nauke i kulture, u skladu sa zakonom.”.
Član 3.
U članu 42. posle stava 2. dodaje se stav 3. koji glasi:
“Radi obavljanja naučnoistraživačke delatnosti od opšteg interesa, crkve i verske zajednice, odnosno visokoškolske ustanove čiji su osnivači crkve i verske zajednice mogu osnivati naučnoistraživačke organizacije u skladu sa zakonom.”.
Član 4.
Student upisan na akreditovan studijski program koji izvodi visokoškolska ustanova iz člana 2. ovog zakona (član 35a stav 5), koji u tekućoj školskoj godini ostvari 48 ESPB bodova ima pravo da se u narednoj školskoj godini finansira iz budžeta, ako se rangira u okviru ukupnog broja studenata čije se studije finansiraju iz budžeta, u skladu sa zakonom koji uređuje visoko obrazovanje.
Član 5.
Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u “Službenom glasniku Republike Srbije”.
IZ OBRAZLOŽENJA
II. RAZLOZI ZA DONOŠENJE ZAKONA
Donošenje izmena i dopuna Zakona o crkvama i verskim zajednicama (u daljem tekstu: Zakon) kojima se uređuje pravo crkava i verskih zajednica na osnivanje obrazovnih ustanova, zasnovano je na potrebi uspostavljanja jasne distinkcije između samih verskih obrazovnih ustanova, čiji je primarni cilj obrazovanje svešteničkog kadra i razvoj teologije, sa jedne strane, i ustanova koje su namenjene opštem sistemu obrazovanja, sa druge strane. Predloženim rešenjem se crkvama i verskim zajednicama omogućava institucionalno širenje delatnosti na sve nivoe, odnosno daje im se pravo da svoju društvenu ulogu ostvaruju kroz celokupan obrazovni sistem, počevši od predškolskog vaspitanja, preko osnovnog i srednjeg opšteg, stručnog i umetničkog obrazovanja, pa sve do visokoškolskih ustanova. Pored toga, predložene izmene i dopune imaju za cilj integraciju svih ovih ustanova u jedinstveni obrazovni sistem države, čime se uvodi obaveza da sve ustanove koje osnivaju crkve i verske zajednice, a koje sprovode opšte obrazovno-vaspitni rad ili delatnost visokog obrazovanja, uđu u jedinstven pravni okvir koji važi za sve ostale obrazovne subjekte u Republici Srbiji. Na ovaj način se ujednačavaju obrazovni standardi u svim poljima, jer se uvođenjem obaveze delovanja u svim obrazovno - naučnim, odnosno obrazovno - umetničkim poljima u skladu sa zakonom obezbeđuje da ove ustanove ispunjavaju potpuno iste standarde kvaliteta, programa, licenciranja i akreditacije kao i državne ili druge privatne škole i fakulteti.
Poseban razlog za donošenje ovog zakona predstavlja i potreba za normativnim uređenjem specifičnog statusa visokoškolskih ustanova Srpske pravoslavne crkve. Zakonodavac ovim putem eksplicitno prepoznaje i definiše poseban društveni značaj univerziteta čiji je osnivač Srpska pravoslavna crkva, uzimajući u obzir njenu neprocenjivu istorijsku ulogu u razvoju obrazovanja, nauke i kulture, kao i u očuvanju duhovnog i nacionalnog identiteta srpskog naroda i Republike Srbije. Uvođenje ovih odredbi postupa se u potpunom skladu sa načelima saradnje i uvažavanja istorijskih tekovina. Istovremeno, razlog za donošenje ove izmene je i postavljanje fleksibilnog pravnog okvira za finansiranje i upravljanje takvim univerzitetom, s obzirom na to da se novim rešenjem otvara zakonska mogućnost suosnivanja. Propisuje se da partneri Srpskoj pravoslavnoj crkvi u osnivanju i razvoju ovog univerziteta mogu biti druga pravna i fizička lica, ali i sama Republika Srbija, pod uslovom da se takvo suosnivanje zasniva na sporazumnoj odluci Srpske pravoslavne crkve i ostalih osnivača, čime se obezbeđuje institucionalna stabilnost i dugoročni razvoj ove visokoškolske ustanove.
III. OBJAŠNJENJE OSNOVNIH PRAVNIH INSTITUTA I POJEDINAČNIH REŠENJA
U članu 1. Predloga zakona izmenjen je član 35. Zakona, koji propisuje da radi ostvarivanja obrazovno-vaspitnog rada, odnosno obavljanja delatnosti visokog obrazovanja u svim obrazovno-naučnim, odnosno obrazovno-umetničkim poljima, crkve i verske zajednice mogu osnivati i predškolske ustanove, osnovne škole, gimnazije, stručne i umetničke srednje škole i visokoškolske ustanove u skladu sa zakonom.
Članom 2. Predloga zakona dopunjuje se Zakon novim članom 35a, koji propisuje da Srpska Pravoslavna Crkva, imajući u vidu njenu istorijsku ulogu u razvoju obrazovanja, nauke, kulture i očuvanju duhovnog i nacionalnog identiteta srpskog naroda i Republike Srbije, osniva poseban univerzitet, kao ustanovu od posebnog društvenog značaja. Ovim članom se dalje uređuje ko može biti osnivač univarziteta zajedno sa Srpskom Pravoslavnom Crkvom, kao i da se međusobna prava osnivača uređuju ugovorom. Ovim članom se takođe uređuje pitanje akreditacije, načina obezbeđivanja sredstava za finansiranje univarziteta i visokoškolske ustanove čiji su osnivači Srpska Pravoslavna Crkva i Republika Srbija, broj studenata i njihova prava i obaveze. Ovim članom se takođe propisuje da ovaj univerzitet i visokoškolske ustanove u njegovom sastavu mogu biti osnivači naučnoistraživačke organizacije, u skladu sa zakonom, kao i način njenog finansiranja. Ovaj član propisuje i zabranu diskriminacije u odnosu na druge crkve i verske zajednice, propisujući da poseban društveni značaj univerziteta iz ovog člana ne utiče na ravnopravan pravni položaj drugih crkava i verskih zajednica, niti dovodi u pitanje njihovo pravo da osnivaju visokoškolske ustanove i ostvaruju prava u oblasti obrazovanja, nauke i kulture, u skladu sa zakonom. Takođe, dodatno se propisuje da u cilju unapređenja praktičnih veština studenata, realizacije dualnog modela studija i razvoja saradnje sa privredom, univerzitet i visokoškolske ustanove u njegovom sastavu mogu da obrazuju trening centar kao posebnu organizacionu jedinicu.
U članu 3. Predloga zakona dopunjen je član 42. Zakona, na način da propisuje da radi obavljanja naučnoistraživačke delatnosti od opšteg interesa, crkve i verske zajednice, kao i visokoškolske ustanove čiji su oni osnivači, mogu osnivati naučnoistraživačke organizacije u skladu sa zakonom.
Član 4. Predloga zakona sadrži prelaznu odredbu kojom se uređuje da student upisan na akreditovan studijski program koji izvodi visokoškolska ustanova čiji je osnivač Srpska Pravoslavna Crkva do stupanja na snagu ovog zakona, koji u tekućoj školskoj godini ostvari 48 ESPB bodova ima pravo da se u narednoj školskoj godini finansira iz budžeta, ako se rangira u okviru ukupnog broja studenata čije se studije finansiraju iz budžeta, u skladu sa zakonom koji uređuje visoko obrazovanje.
Članom 5. Predloga zakona uređeno je stupanje na snagu ovog zakona.
IV. PROCENA IZNOSA FINANSIJSKIH SREDSTAVA POTREBNIH ZA SPROVOĐENJE ZAKONA
Sredstva za sprovođenje ovog zakona će biti obezbeđena u budžetu Republike Srbije, u okviru utvrđenog ukupnog nivoa rashoda i izdataka budžeta Republike Srbije za svaku godinu u skladu sa srednjoročnim planom rashoda i bilansnim mogućnostima budžeta Republike Srbije, na razdelu Ministarstva prosvete.
V. RAZLOZI ZA DONOŠENJE ZAKONA PO HITNOM POSTUPKU
Predlaže se donošenje zakona po hitnom postupku, u skladu sa članom 167. Poslovnika Narodne skupštine, imajući u vidu da bi njegovo nedonošenje po hitnom postupku moglo da prouzrokuje štetne posledice po rad crkava i verskih zajednica i njihovih institucija.
Izvor: Vebsajt Narodne skupštine, 21.08.2026.